Rượu ngô Bản Phố: Thổn thức hương vị núi rừng

Rượu ngô Bản Phố: Thổn thức hương vị núi rừng

Rượu Ngô Bắc Hà Rượu Nếp Bắc   9:26:00 AM

Cùng với rượu Táo mèo và rượu San Lùng, rượu ngô Bản Phố được coi là danh tửu của Lào Cai. Đó không chỉ là vị cay của rượu, vị nồng của ngô mà còn là hương vị núi rừng, men say tình người...

Rượu ngô Bản Phố còn gọi là rượu ngô Bắc Hà, là một loại rượu ngon đặc sản của người Mông ở Bản Phố, cao nguyên Bắc Hà, Lào Cai.

Công phu chế biến

Ai đã từng đến với Bắc Hà, Lào Cai hẳn sẽ không thể quên hương vị của rượu ngô Bản Phố. Đó không chỉ là vị cay của rượu, vị nồng của ngô mà còn là hương vị núi rừng, men say tình người. Để có được thứ rượu đặc sản này, người dân nơi đây phải mất khá nhiều thời gian và công sức chế biến.

Ngô có nhiều loại và loại nào cũng có thể nấu được rượu ngô nhưng loại cho ra nhiều rượu và có hương vị thơm ngon hơn cả là ngô vàng của người Mông vùng cao. Loại ngô này được trồng ở xã Lùng Phình (Bắc Hà) - vùng đồi núi có độ cao trên 1500m so với mực nước biển, có khí hậu lạnh giá, quanh năm mịt mù sương khói.

Với khí hậu ôn đới đặc trưng như vậy nên người dân ở Bản Phố nói riêng, ở khu vực thượng nguyên Bắc Hà nói chung chỉ trồng được một vụ ngô một năm, từ cuối tháng 2, đầu tháng 3 đến tháng 10, 11 dương lịch thì thu hoạch. Ngô vàng năng suất không cao nhưng hạt trắc và thơm.

Ngô thu hoạch đã chín già trên cây, mang về nhà phơi thêm 1, 2 nắng nữa rồi chất lên gác bếp, gác nhà bảo quản. Khi nấu rượu thì mang ngô xuống tẽ hạt, loại bỏ những hạt lép, thối, chọn những hạt to, mẩy đem luộc. Lưu ý khi luộc ngô là đun lửa đều, vừa phải cho sôi nhiều lần trong khoảng 24 tiếng đến khi hạt ngô chớm bung thì vớt ra để hơi ấm hoặc nguội hẳn rồi đem ủ men.

Men rượu chính là bí quyết để tạo nên đặc trưng của rượu ngô Bắc Hà. Men rượu được làm từ loại cỏ pa hay còn gọi là hồng my, thân giống cây cỏ mần trầu, hạt màu đen nhỏ li ti, giống hạt kê. Vào tháng 3, khi nương ruộng đã được bừa xong, đem hạt hồng my gieo ở một góc ruộng, đến khi mọc lá như cây mạ mới nhổ lên đem trồng xen ngay ở nương ngô, nương lúa, ven những sườn đồi hoặc dưới tán cây.

Đến tháng 9, 10, khi hạt hồng my chín, người dân cắt về phơi khô, rồi treo trên sàn nhà hoặc gác bếp. Hạt hồng my để làm men được xay nhỏ như bột rồi trộn với nước rượu đầu và nước sôi nhào thật nhuyễn, nắm thành từng quả đặt trên rơm phơi ở nơi thoáng gió, ít nắng đến khi khô trắng thì gác lên bếp hoặc treo trên sàn để dùng dần.

Ngô bung trộn men theo tỉ lệ 12-14 chiếc bánh men đã nghiền nhỏ với 60 kg ngô, đậy kín trong thùng, ủ ở nhiệt độ vừa phải, người làm quen chỉ cần cho tay vào trong ngô là có thể nhận biết để điều chỉnh. Ngô được ủ kín trong vòng 1 tuần rồi cho vào chõ để nấu rượu. Đảm nhận công việc nấu rượu chủ yếu là phụ nữ, bởi ở đây, họ được học cách nấu rượu từ trước khi lấy chồng.

Ở bếp nấu rượu, phía dưới cùng đặt một chiếc chảo lớn đựng nước sạch, nước dùng để nấu rượu là nước suối từ trên núi cao, thường là nước ở suối Hang Dế. Phía trên chảo nước, đặt chõ gỗ lớn (Chõ làm bằng gỗ là tốt nhất), chõ được bịt kín bằng các dây vải, để rượu không bị mất mùi. Chõ để nấu rượu làm từ gỗ tốt, dáng cao và khum hình trống.

Rượu được nấu bằng củi, luôn giữ lửa nhỏ đều, tiếp đủ nước vào chảo để rượu không bị khê. Sau 30 phút rượu bắt đầu chảy, khoảng 3 tiếng thì xong một mẻ rượu. Ba lít rượu đầu rất nặng, thơm ngon nhất nên thường được gia chủ giữ lại để uống và tiếp khách.

Rượu nghĩa rượu tình

Đặc trưng của rượu ngô Bản Phố càng ủ càng thơm ngon. Ngô nấu rượu được tính bằng sinh, thông thường mỗi mẻ rượu người ta nấu khoảng 2 sinh ngô bằng 60kg, chưng cất được khoảng từ 20 đến 25 lít rượu, nồng độ chừng trên 45-50 độ, có nhà nấu kỹ rượu còn lên tới 60 độ. Rượu nấu xong thì chờ tới phiên chợ mang đi bán.

Chủ nhật hàng tuần là chợ phiên Bắc Hà, người Mông ở Bản Phố xếp rượu vào gùi cõng xuống chợ. Chưng cất cầu kỳ là thế song mỗi lít rượu ngô cũng chỉ có giá từ 17.000 - 20.000đồng/lít. Ngang qua khu "chợ rượu" trong chợ Bắc Hà, chai to chai nhỏ, can lớn can bé xếp hàng dãy, thấp thoáng sau đó là những đôi má hồng, nụ cười tươi như hoa trong bộ váy xòe rực rỡ sắc màu.

Rượu ngô Bản Phố có màu trong như nước suối, có mùi thơm nồng. Lúc mới uống, khách sẽ cảm nhận vị tê tê cay nồng, rượu trôi xuống họng thì vị nóng lan tỏa khắp cơ thể. Sau đó là một cảm giác rất êm dịu chứ không bị sốc hay bị chua, gắt. Mỗi phiên chợ Bắc Hà có từ vài trăm đến cả nghìn lít rượu được đem bán. Dù khách có mua hay không người bán cũng mời thử một chút bằng nút chai, và khách cũng vui vẻ hít hà, cảm nhận cái vị thanh thanh, cay cay nơi nơi đầu lưỡi.

Đối với người Mông rượu ngô không chỉ là thức uống trong những dịp lễ tết, trên bàn nhậu mà nó còn là một loại "nước tăng lực", chất kích thích vì nó giúp họ thêm mạnh mẽ, quên đi sự mệt mỏi khi làm nương rẫy. Nó cũng là sợi dây gắn kết tình cảm giữa mọi người. Bởi khi men hồng my chạy khắp cơ thể thì cũng là lúc họ thổi cho nhau những khúc đàn môi truyền thống, hát cho nhau nghe những khúc giao duyên, nói hết tâm tư, tình cảm mà lúc bình thường không thể nói.

Chẳng thế mà những ai từng một lần đặt chân tới đây đều ngân nga câu "Khi vào nhớ dốc Trung Đô, khi ra thì nhớ rượu ngô Bắc Hà".

Theo VietQ

Cung cấp rượu nếp nguyên chất tại TP.HCM:

 Rượu nếp 40 độ = 40.000 VNĐ/Lít; 

 Rượu nếp 45 độ= 50.000VNĐ/lit; 

 Rượu nếp 50 độ= 70.000 VNĐ/Lít. 

 Họ Và Tên : Lê Ngọc Tuân 

Email : ruounep.net@gmail.com 

Điện thoại : 0903.797.518 Đc: 46/29 Tam Bình, Phường Hiệp Bình Chánh, Q. Thủ Đức. 

Website: http://ruounep.net

Cay nồng rượu ngô Bản Phố

Cay nồng rượu ngô Bản Phố

Rượu Ngô Bắc Hà Rượu Nếp Bắc   4:17:00 AM

ANTĐ - Nói đến rượu ngô đặc sản Bản Phố (Bắc Hà, Lào Cai) nhiều du khách trong và ngoài nước đều biết đến đây là loại rượu ngô có hương vị thơm nồng, men say núi rừng, thơm và ngon. 

Song ít ai đã biết được để có mẻ rượu ngon, người dân nơi đây phải mất cả tuần trời để hoàn thành các công đoạn chưng cất với loại men rất đặc trưng. Đây cũng là bí quyết tạo lên loại rượu ngô nổi tiếng này.

                             Rượu ngô Bản Phố nơi phiên chợ vùng cao

Chúng tôi may mắn được ông Lý Xuân Diu, 60 tuổi, dân tộc Mông, ở thôn Bản Phố 2B - một hộ gia đình nấu rượu lâu năm và rất có uy tín, chia sẻ bí quyết này. Ông Diu kể nghề nấu rượu đã có từ bao đời nay từ khi người Mông về định cư ở xã Bản Phố này trên dưới 300 năm nay. Cha truyền con nối, ông Diu cũng như bao người dân Bản phố khác đã biết nấu rượu từ thủa niên thiếu. 

Tính từ năm ông Diu 12 tuổi, được cha cho nấu thành công mẻ rượu ngô đầu tiên, đến nay ông đã có gần 50 năm kinh nghiệm nấu rượu. Theo ông Diu, bí quyết nấu rượu ngô Bản Phố thơm ngon chính là men Hồng My, quá trình ủ men với ngô bung sau đó mới đến nguyên liệu ngô, nguồn nước mạch núi tinh khiết, khí hậu trong lành, mát mẻ.

                               Nguyên liệu chính dùng để nấu rượu

Men rượu ở đây được làm từ một loài cỏ mang cái tên mỹ miều, Hồng My. Ông Diu chỉ tay lên gác nhà nơi để treo bó bông Hồng My, ông bảo loại cây này cùng họ và có hạt giống hạt kê, vào tháng 3 là thời điểm trồng. Trồng cây Hồng My như trồng cây lúa nương, gieo hạt hồng mi ra một góc ruộng đã bừa xong, đợi mọc lá như cây mạ mới nhổ lên mang trồng xen ngay ở nương ngô, nương lúa, ven những sườn đồi bậc thang,  hoặc dưới tán mận. Đến tháng 9 đến tháng 10 là mùa thu hoạch Hồng My. Bông Hồng My được cắt về phơi khô, rồi treo trên sàn nhà hoặc gác bếp. Hạt Hồng My nhỏ li ti màu đen.

Về cách chế biến Hồng My thành men nấu rượu, ông Diu tiết lộ người Mông dùng hạt này đem xay nhỏ như bột rồi trộn với nước rượu đầu và nước sôi, nhào thật nhuyễn, nắm thành quả đặt trên rơm và phơi ở nơi ít nắng, thoáng gió đến khi những quả men khô, chuyển thành màu trắng y như chiếc bánh bao thì mang bỏ vào thúng, rổ để lên gác bếp bảo quản để dùng dần, nấu rượu ngô.

Men Hồng My, bí quyết để có được mẻ rượu ngon, đặc trưng của rượu ngô Bản Phố

Tiếp đó ông Diu chia sẻ về bí quyết chọn ngô- nguyên liệu chính để nấu rượu ngô. Ông Diu cho biết loại ngô nào cũng nấu được rượu ngô. Song, giống ngô vàng của người Mông vùng cao, đặc biệt là giống ngô vàng trồng ở xã Lùng Phình (Bắc Hà) cho ra nhiều rượu hơn có hương thơm nồng, ngon hơn. Ông Diu tiết lộ rằng giống ngô vàng địa phương ở các xã đều giống nhau song ngô vàng được trồng ở Lùng Phình tốt hơn hẳn có lẽ là do ở đó đồi núi cao, có khí hậu lạnh giá, quanh năm mù mịt sương khói,  khí hậu trong lành và đất đai ở đó khá tốt… nên những người nấu rượu giỏi ở Bản Phố nếu nấu theo đơn đặt hàng thường mua giống ngô vàng trồng ở Lùng Phình làm nguyên liệu nấu rượu ngô Bản Phố.

Ngô được bung lên trước khi cho men vào ủ

Còn ở Bản Phố, người Mông chỉ khai ruộng bậc thang trồng lúa nước đủ để đáp ứng nhu cầu lương thực, còn lại hầu hết diện tích đất dành trồng cây ngô vàng. Ngô được trồng ở khắp nơi tại vườn nhà, ven suối, chân đồi, lưng chừng đồi, đỉnh đồi, thậm chí đỉnh núi đá cũng tận dụng để trồng ngô. Do khí hậu đặc trưng ôn đới, mùa đông lạnh giá kéo dài nên người Mông Bản phố nói riêng và ở khu vực thượng huyện Bắc Hà  chỉ trồng được 1 vụ ngô/năm. Trồng từ cuối tháng 2, đầu tháng 3 và thu hoạch vào cuối tháng 10, đầu tháng 11 dương lịch. Lưu ý đợi khi bắp ngô đã chín trên cây thu về nếu trời nắng phơi 1-2 nắng, sau đó chất lên gác nhà bảo quản, khi nấu rượu, lấy bắp xuống tẽ thành hạt ngô, chọn những hạt tốt, không lấy hạt lép, thối, sau đó đem luộc làm nguyên liệu nấu rượu.

Ngô bung trộn men phải ủ kín trong đúng 1 tuần, nếu không, khi nấu, rượu sẽ bị hỏng

Bắt tay vào trình diễn các công đoạn nấu rượu ông Diu vừa say sưa kể tiếp cách nấu và bí quyết quan trọng nhất của nghề này.

Sau khi rửa sạch chảo luộc ngô, nhóm lò và cho ngô vào luộc, lưu ý là phải đun lửa đều, ngô được luộc trong một khoảng thời gian dài đủ 24 tiếng, cho sôi nhiều lần đến khi hạt ngô chớm bung thì vớt ra và để cho âm ấm rồi đem ủ men. Thông thường mỗi mẻ rượu người ta nấu khoảng 2 sinh ngô bằng 60kg, chưng cất được khoảng từ 20 đến 25 lít rượu, nồng độ khoảng chừng trên 45-50 độ. 

Phải canh lửa thật đều trong suốt thời gian chưng cất rượu

Giai đoạn quan trọng nhất là trộn ngô với men Hồng My theo  tỷ lệ đã định là 12- 14 chiếc bánh men Hồng My được nghiền nhỏ ra thành bột với 60kg ngô đã luộc xong. Rồi đem ủ, ngô được ủ ngay trên nền xi măng đã rửa sạch trong nhà thì mới tốt. Người nấu rượu sẽ nhận biết nhiệt độ ủ men bằng cách cho tay vào đống ngô. Họ luôn giữ cho đống ngô ủ không quá nóng, cũng không quá lạnh. Mùa lạnh thì che chắn và đậy lên trên đống ngô bằng bạt, khi đống ngô ủ ấm lên, những hạt ngô xuất hiện phấn trắng thì cho ngô đã ủ men vào chiếc thùng phi nhựa to để ủ tiếp trong vòng 6- 7 ngày mới cho vào chõ để nấu rượu. Chõ phải làm bằng gỗ thì mới tốt.

Sau khi nhóm lò xong để lửa đều, lấy dây vải, mảnh vải bịt kín chõ nấu rượu, không để hở kẻo rượu bị mất mùi, không được để lửa to kẻo rượu bị khê. Tiếp đó cho nước vào chõ. Sau 2 tiếng bắt đầu cho ra những giọt rượu đầu tiên qua một chiếc ống hay máng nối với chõ. Cứ như vậy người ta lấy hết 20- 25 lít rượu trong vòng gần hai tiếng đồng hồ là nấu xong một mẻ rượu. Còn lại bã ngô đem làm thức ăn cho lợn và ngựa rất tốt, vừa vỗ béo, vừa giúp gia súc nâng cao sức đề kháng, chống chịu rét.

Rượu mới lấy ra còn nóng và rất thơm, uống êm nhưng dễ say và say rất lâu

Năm 2007, huyện Bắc Hà xây dựng thành công thương hiệu rượu ngô Bản Phố. Ở xã vùng cao Bản Phố, có 630 hộ dân, 100% gia đình người Mông trong xã đều nấu rượu ngô đặc sản và có 246 hộ nấu thường xuyên. Theo thống kê của Ủy ban nhân dân xã Bản Phố năm 2010 toàn xã trồng 320 ha ngô, năng xuất trung bình 3,5 tấn/ha, sản lượng trên 1.000 tấn. Cũng trong năm 2010, làng nghề Bản Phố nấu và bán ra thị trường trên 400.000 lít rượu trắng, tăng gần 50.000 lít, giá trung bình 17 ngàn đồng/lít, tăng 3.000 đồng/lít so với năm 2009. Còn từ đầu năm 2010 đến nay, đã nấu và bán ra thị trường gần 250.000 lít rượu.

Phát triển nghề trồng ngô gắn với nghề truyền thống nấu rượu ngô đặc sản Bản Phố đã tạo việc làm, thu nhập ổn định, xóa nghèo, nâng cao đời sống đồng bào dân tộc Mông, mà đã trực tiếp giữ gìn, bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa truyền thống đặc sắc của người Mông ở Bản Phố. Cùng với rừng mận Tam hoa thì thương hiệu rượu ngô đặc sản cũng đã góp phần quảng bá hình ảnh du lịch Bản Phố, Bắc Hà, Lào Cai.

Xuân Cường
Cung cấp rượu nếp nguyên chất tại TP.HCM:
Rượu nếp 40 độ = 40.000 VNĐ/Lít;
Rượu nếp 45 độ= 50.000VNĐ/lit;
Rượu nếp 50 độ= 70.000 VNĐ/Lít. 

Vận chuyển: Vận chuyển miễn phí tại  Sài Gòn nếu mua từ 10 lít trở lên. Số lượng nhỏ hơn hoặc bạn không ở Sài Gòn vui lòng đến tận nơi lấy hoặc liên hệ.

Họ Và Tên : Lê Ngọc Tuân
Email : ruounep.net@gmail.com
Điện thoại : 0903.797.518

Đc:  46/29 Tam Bình, Phường Hiệp Bình Chánh, Q. Thủ Đức.

http://ruounep.net

Người giữ 'hồn' cho rượu ngô Bản Phố

Người giữ 'hồn' cho rượu ngô Bản Phố

Rượu Ngô Bắc Hà Rượu Nếp Bắc   7:08:00 PM

Ngô trồng trên núi cao làm nguyên liệu cho rượu Bản Phố

Bằng cái tâm của một truyền nhân, ông Sùng Seo Sống, người Mông ở Bản Phố, Bắc Hà (Lào Cai) mấy chục năm nay đã cùng 10 người con, phổ biến cách làm men, nấu rượu đặc biệt truyền thống của đồng bào mình, góp phần giữ ‘hồn’ rượu ngô nơi cao nguyên Bắc Hà.

Gìn giữ bí quyết nấu rượu truyền thống

Theo ông Sùng Seo Sống, nghề nấu rượu ở Bắc Hà có từ rất lâu đời, từ khi tổ tiên của người Mông về đây sinh sống nó đã được mang theo. Cùng với thời gian, nghề được truyền từ đời này qua đời khác cho đến tận bây giờ.

Nguyên liệu chính làm nên loại rượu Bản Phố là ngô. Để cho ra một mẻ rượu ngon, mang đặc trưng của rượu truyền thống người Mông không khó nhưng phải tuân thủ các trình tự nhất định và cần hội đủ bốn yếu tố: ngô, chất men, nguồn nước và cái tâm của người nấu rượu. Theo ông Sống, đó là cả một quy trình nghiêm ngặt như tổ chức một nghi lễ tôn giáo vậy.

Cũng theo ông Sống, loại ngô tẻ dùng nấu rượu không phải trồng ở nương rẫy hoặc thung lũng, mà ở trên núi đá cao heo hút. Một năm, đồng bào chỉ trồng được một vụ duy nhất, sau gần sáu tháng gieo trồng, cây ngô cho bắp chắc, vàng. Năng suất loại cây ngô này không cao, bù lại hạt mềm, bùi và rất giàu dinh dưỡng. Sau khi thu hoạch, ngô được giữ nguyên bắp, phơi khô và bảo quản để nấu rượu dần. Bên cạnh ngô, cây men (tiếng dân tộc Mông gọi là “Pa”) cũng là một “bí quyết” để tạo nên sự khác biệt của rượu Bản Phố người Mông với các loại  rượu khác.

Cây men là loại cây họ cỏ, có bông như bông lau, sau thời gian gieo hạt khoảng ba tháng bông sẽ chín. Cũng như ngô, bông men sẽ được thu hoạch về và bảo quản kỹ lưỡng. 

                                 Những giọt rượu đầu tiên.

Để có một mẻ rượu ngon, sau khi ngô được luộc chín sẽ trộn đều với bột men, đã được giã và say mịn, theo một tỷ lệ nhất định cùng với khoảng 1lít rượu đầu được giữ lại của lần nấu trước và ủ trong thời gian 5 ngày. Sau thời gian ủ, men được cho vào nồi bắt đầu công đoạn nấu rượu. Một mẻ nấu có thể cho 15-20 lít rượu, tuỳ thuộc vào điều kiện thời tiết. Theo ông Sống, mùa đông, nhiệt độ dưới 15 độ C thì chỉ được 15 lít rượu, ngược lại mùa hè nhiệt độ cao thì lượng rượu có thể được 20 lít. Tuy nhiên, chất lượng rượu nấu về mùa đông thường có hương vị thơm ngon hơn, đặc biệt nếu được ủ lâu thì sẽ có hương vị thơm dịu.

Nấu rượu bằng tâm để không hỏng thương hiệu

Là người lâu năm sống trong nghề nấu rượu, ông Sống có thể chỉ cần nhìn màu rượu hay mở nút chai thì biết ngay có phải là rượu ngô Bản Phố hay không. Theo ông, rượu Bản Phố có màu trong như nước suối với hương vị đặc trưng là thơm nồng lúc mới uống, sau đó là cảm giác êm dịu. Rượu ngô nơi đây say lâu nhưng không làm người ta ngu muội mà cảm giác vẫn sảng khoái. Những giọt rượu thấm vào áo quần sẽ toát ra mùi hương thơm ngát, mãi lan toả.

            Rượu Bản Phố được bán làm quà cho khách du lịch

Thường khi giọt rượu đầu tiên chạm môi, người uống thấy nóng bừng lan toả khắp cơ thể, mềm môi, ngọt giọng và muốn uống tiếp nữa. Người Mông nơi đây cho rằng, uống rượu Bản Phố vào buổi sáng sẽ có thêm sức mạnh, tựa như có một vị thần dũng mãnh hỗ trợ làm việc đồng áng suốt ngày không cảm thấy mệt mỏi. Nếu uống vào buổi tối, cùng với bằng hữu, rượu như có sợi dây vô hình ràng buộc tình yêu thương khăng khít, trong lòng mọi người trào dâng lời hay, ý đẹp, nói lên được những điều mới mẻ, ý nghĩa thấm sâu và hào hứng mà những lúc khác không có rượu chưa nói được.

Việc thương hiệu rượu Bản Phố được Nhà nước mới đây công nhận như một đặc sản của người Mông Bắc Hà đã mở ra một tương lai mới cho nghề này của gia đình ông Sống, cũng như nhiều hội dân ở vùng cao nguyên này. Tuy nhiên, rượu ngô Bản Phố cũng đang đứng trước nhiều thách thức không nhỏ. Đó là sự pha trộn giữa sản phẩm được trưng cất ở Bản Phố với các nơi khác trong vùng là cách làm ẩu, làm sổi của nhiều hộ gia đình trong bản... Những điều này có thể khiến thương hiệu rượu Bản Phố mai một.

Một trong những bí quyết giữ nghề, giữ thương hiệu rượu cho chính mình, đồng bào mình mà ông Sống đang thực hiện đó là cái tâm của người nấu rượu.

Phùng Nam Trung - Báo Đất Việt

RƯỢU NGÔ BẢN PHỐ - BẮC HÀ

RƯỢU NGÔ BẢN PHỐ - BẮC HÀ

Rượu Ngô Bắc Hà Rượu Nếp Bắc   6:06:00 PM

Đến Bản Phố hằng ngày, hay vào mỗi buổi chợ phiên Bắc Hà, du khách sẽ được thưởng thức một loại rượu đặc sắc, chưng cất từ ngô với nguồn nước sạch từ núi đã chảy ra và loại men được làm từ một loại cây dược liệu không phổ biến của đồng bào Mông...

Dẫu mua hay không, sành hay không bạn cũng thưởng thức một chút, khi giọt rượu đầu tiên chạm vào môi thì cảm giác nóng bừng lan toả khắp cơ thể, khiến ta nhận thấy tình cảm nồng ấm của người nấu ra nó. Cùng với quả mận Tam Hoa, lê, đào, rượu ngô Bản Phố đã theo chân du khách khắp mọi miền đất nước, dù chỉ uống một lần hẳn nhớ mãi không quên.

Đã từ lâu đời rượu là đồ uống phổ biến của người dân vùng cao, nhất là vào mùa đông giá lạnh. Ở huyện Bắc Hà thì hầu như xã nào cũng có gia đình tham gia nấu rượu ngô, nhưng rượu Ngô của đồng bào người Mông Bản Phố là ngon nhất. Theo kinh nghiệm của nhiều gia đình có nghề nấu rượu ngô nổi tiếng ở xã Bản Phố, thì rượu ngon hay không ngon phụ thuộc vào rất nhiều yếu tố. Nguyên liệu chính là ngô trồng ngay trong vùng, để nấu thành rượu ngô phải luộc trong một khoảng thời gian dài cho sôi nhiều lần đến khi hạt ngô chớm bung thì được sau đó ngô được để nguội hẳn rồi đem ủ men. Theo anh Vù Seo Dế thôn Làng Mới xã Bản Phố thì đây được coi là giai đoạn quan trọng nhất, men rượu cũng do mỗi gia đình tự làm lấy từ hạt cây hồng my. Cây hồng my hạt giống hạt kê, được trồng xen ngay ở nương ngô hoặc dưới tán mận vào tháng 3 và thu hoạch vào tháng 7 dương lịch . Sau khi thu hoạch hạt hồng my được phơi khô sau đó tách hạt bỏ vỏ nghiền thành bột đem trộn với rượu và nước rồi nặn thành chiếc men hoàn chỉnh. Trộn ngô với men theo một tỷ lệ đã định rồi đem ủ, ngô được ủ ngay trên nền đất trong nhà thì mới tốt. Người nấu rượu sẽ nhận biết nhiệt độ ủ men bằng cách cho tay vào đống ngô. Họ luôn giữ cho đống ngô ủ không quá nóng, cũng không quá lạnh. Mùa lạnh thì che chắn và đậy lên trên đống ngô bằng bạt. Sau khi đống ngô ủ ấm lên, những hạt ngô xuất hiện phấn trắng thì đem ngô ủ cho vào trong thùng buộc chặt đủ thời gian chừng 5 đến 6 ngày thì cho ngô vào chõ để nấu rượu, chõ phải làm bằng gỗ thì mới tốt, ngô nấu rượu được tính bằng sinh, thông thường mỗi nồi rượu người ta nấu khoảng 2 sinh ngô bằng 60 Kg, chưng cất được khoảng từ 20 đến 24 lít rượu nồng độ khoảng chừng trên 40 độ. Chúng tôi đến thăm gia đình chị Sùng Thị Dở xã Bản Phố, chị là người đã có trên 20 năm tham gia nấu rượu, hôm nay chị cũng đang hối hả chuẩn bị cho một chảo ngô luộc và nồi rượu mới của gia đình, chị phấn khởi cho biết: Mỗi tuần gia đình chị thường nấu từ 2 nồi rượu trở lên, vì vậy mà tất cả sản phẩm ngô gieo trồng được của gia đình đều phục vụ cho việc sản xuất rượu, nhưng sản lượng ngô hàng năm cũng không đủ mà còn phải mua ngoài thị trường gần một nửa, rượu gia đình nấu được để ủ từ 6 tháng đến 12 tháng và phục vụ chủ yếu cho những khách quen mang đi Lào Cai và Hà Nội.

Dường như thứ rượu này chỉ dành riêng cho Bản Phố từ bao đời nay không sao lẫn được. Ngô, men hồng mi, rồi đất rừng, núi đá cộng với nguồn nước từ núi đá, khí hậu và tình cảm của người Bản Phố đã hoà lẫn, quyện chặt vào nhau để tạo nên thứ rượu ngon này. Để cho thế hệ trẻ tâm huyết với nghề nấu rượu, Đảng uỷ, uỷ ban nhân dân Bản Phố động viên những người có kinh nghiệm truyền lại cho thế hệ trẻ tránh sự mai một, chị Sùng Thị Dở phấn khởi bày tỏ: Mình có được nghề nấu rượu là do bố mẹ truyền dạy lại cho, bây giờ mình phải có trách nhiệm truyền lại cho con mình, chúng giờ đây cũng đã tự nấu được rượu.

Bí thư Đảng bộ xã Thào Seo Sì khảng định: Ngoài sản xuất nông nghiệp thì nấu rượu đã trở thành một nghề đối với trên 400 hộ dân người dân tộc Mông chúng tôi, nó đem lại nguồn thu nhập khá tốt. Nhưng chúng tôi rất cần thành lập được Hợp tác sản xuất rượu, trong đó người tham gia nấu rượu là xã viên, như vậy sẽ có thể nâng cao hơn về giá thành và duy trì và phát triển mở rộng làng nghề này.

Đến Bản Phố hằng ngày, hay vào mỗi buổi chợ phiên Bắc Hà, du khách sẽ được thưởng thức một loại rượu đặc sắc, chưng cất từ ngô với nguồn nước sạch từ núi đã chảy ra và loại men được làm từ một loại cây dược liệu không phổ biến của đồng bào Mông. Dẫu mua hay không, sành hay không bạn cũng thưởng thức một chút, khi giọt rượu đầu tiên chạm vào môi thì cảm giác nóng bừng lan toả khắp cơ thể, khiến ta nhận thấy tình cảm nồng ấm của người nấu ra nó. Cùng với quả mận Tam Hoa, lê, đào, rượu ngô Bản Phố đã theo chân du khách khắp mọi miền đất nước, dù chỉ uống một lần hẳn nhớ mãi không quên.

Một tin vui làm nức lòng không riêng gì người dân Bản Phố mà còn là niềm tự hào của toàn thể nhân dân huyện Bắc Hà, khi rượu ngô Bản Phố đã có thương hiệu. Đó là sự đánh giá và ghi nhận của các nhà khoa học và thị trường trong và ngoài tỉnh đối với một loại sản phẩm du lịch đặc trưng.

Rượu ngô Bản Phố nó mang theo trong đó những tâm tình của những người dân tộc Mông xã Bản Phố và hương vị của một vùng núi rừng Tây Bắc. Anh Nguyễn Công Tiến du khách đến từ Hà Nội không giấu nổi niềm vui: Tôi đã đi nhiều nơi ở vùng miền núi phía bắc, nhưng đến Bắc Hà nơi đó đã để lại cho tôi nhiều kỷ niệm nhất, nơi có thiên nhiên và phong cảnh đẹp, người dân hiền hậu, chất phác, đặc biệt một sản phẩm địa phương đặc trưng nhất đó là rượu ngô Bản Phố thì không đâu sánh được và tất cả hội tụ đầy đủ như lời trong một bài hát về Bắc Hà mà tôi thuộc:

 “…Mời anh đến thăm quê em. 

Con đường rừng dẫu chưa quen. 

Đất Bắc Hà nhớ mong anh lắm, người Bắc Hà như chén rượu nồng say…"